1-fase of 3-fase: wat is het verschil en wat heb jij?

Hoe je in tien seconden ziet wat je hebt

Open je meterkast en kijk naar het kastje direct onder of naast de elektriciteitsmeter, meestal met een verzegeling erop.

• Eén dikke zekeringpatroon (soms met een aparte doorgang voor de nul): 1-fase.
• Drie zekeringpatronen naast elkaar, vaak met de aanduiding 3x25A: 3-fase.

Kun je er niet bij of zit het achter een afdekplaat? Kijk dan op je energierekening. Daar staat je aansluitwaarde, bijvoorbeeld "1x35A" of "3x25A". Het getal vóór de x is het aantal fasen.

Wat het verschil praktisch betekent

Bij 1-fase gaat alle stroom door één draad. De spanning is 230 volt. Bij 3x25A heb je drie draden die elk 25 ampère aankunnen, en tussen twee fasen onderling meet je 400 volt. Dat laatste is wat mensen krachtstroom noemen.

Beeld B: vergelijkingskaart met deze tabel.

Waarom het steeds vaker knelt

Tot een jaar of vijftien geleden was 1-fase voor een gemiddelde woning ruim voldoende. Wat er sindsdien bij is gekomen:

• Inductie koken: een volledige inductieplaat kan 7,4 kW trekken. Op 1x35A is dat al bijna je hele aansluiting.
• Laadpaal: 3,7 kW continu, uren achter elkaar. Zie laadpaal thuis: 1-fase of 3-fase.
• Warmtepomp: 1,5 tot 4 kW, en bij vorst juist als je ook wilt koken. Zie warmtepomp aansluiten.
• Airco: 1 tot 3 kW, vaak precies wanneer de zon je omvormer ook al belast.

De optelsom hiervan gaat over de 8 kW heen. En als je hoofdzekering doorslaat, kun je die niet zelf vervangen. Die zit achter de verzegeling en dat is werk van de netbeheerder.

Wanneer heb je echt 3-fase nodig

Ja, echt nodig:

• Krachtstroom voor een machine in een werkplaats
• Een 3-fase inductieplaat die niet omgeklemd kan worden
• Meer dan één auto laden
• Een grotere warmtepomp in combinatie met inductie en een laadpaal

Waarschijnlijk niet nodig, ondanks wat je hoort:

• Één auto laden. Met load balancing werkt 1-fase prima voor dagelijks gebruik.
• Zonnepanelen tot ongeveer 5 kW. Boven dat wordt 3-fase wel verstandiger, omdat de teruglevering anders volledig op één fase drukt. Zie zonnepanelen en je groepenkast.
• Een gewone woning met inductie, mits de kookgroep goed is uitgevoerd.

Twijfel je? Loop de groepenverdeler door. Die vraagt per ruimte wat je er doet en laat zien hoeveel vermogen je bij elkaar optelt.

Het verborgen kostenverschil

Wat mensen vaak vergeten: een 3-fase aansluiting heeft een hoger vastrecht bij je netbeheerder dan 1-fase. Dat scheelt tientallen euro's per jaar, elk jaar, ongeacht of je die capaciteit gebruikt. Verzwaren omdat het "wel handig is" kost je dus structureel geld.

Andersom: als je 3-fase hebt maar het niet gebruikt, kun je in sommige gevallen verlagen. Dat kan lonen als je bijvoorbeeld een werkplaats hebt overgenomen zonder machines.

Wat verzwaren precies kost en hoe lang het duurt, staat op 3-fase aansluiting kosten. Check ook eerst met de netcongestie-check of het in jouw straat überhaupt kan; in steeds meer wijken zit het net vol.

Wat er in de groepenkast anders is

Een 3-fase groepenkast heeft een 4-polige hoofdschakelaar (drie fasen plus nul) en de groepen worden verdeeld over de drie fasen. Dat verdelen is precies waar het bij slordig werk misgaat.

Goede verdeling betekent: de zware verbruikers zo spreiden dat elke fase ongeveer even zwaar belast wordt. Zitten de wasmachine, droger en vaatwasser allemaal op fase 1 en de rest verspreid, dan slaat fase 1 eruit terwijl de andere twee niets doen. Dat is een fout die je alleen ziet als iemand daadwerkelijk meet bij oplevering.

Vraag daar naar bij oplevering: wat is de gemeten belasting per fase. Bij een elektrakeuring meten we dat standaard door.