Kennisbank › Verlichting en schakelen
Wisselschakeling en kruisschakeling: licht vanaf twee kanten
Bijgewerkt op 20 augustus 2026 · 3 minuten lezen · door Kevin Hermans, installateur, NEN 3140 vakbekwaam persoon
Bij een wisselschakeling schakel je een lamp vanaf twee plekken, met twee wisselschakelaars en een extra ader ertussen. Vanaf drie plekken zet je er een kruisschakelaar tussen, of je gebruikt een impulsrelais met gewone drukknoppen. Dat laatste is bij een trappenhuis of een lange gang vaak de nettere oplossing.
Voor wie is dit artikel Voor wie begrijpen wil wat er achter zijn schakelaars zit. Het aanpassen is werk voor de installateur.
Vanaf een plek: de enkelpolige schakelaar
De gewone schakelaar. Fase erin, geschakelde fase eruit naar de lamp. Verder niets bijzonders.
Vanaf twee plekken: de wisselschakeling
Twee wisselschakelaars, met daartussen twee aders die de zogenoemde correspondentiedraden heten. In welke stand de ene ook staat, met de andere kun je altijd omschakelen.
Wat je nodig hebt is dus een extra ader tussen de twee punten. Bij een bestaande installatie is dat vaak precies wat er niet ligt.
Vanaf drie of meer plekken
Dan komt er tussen de twee wisselschakelaars een kruisschakelaar. Voor elke extra plek een kruisschakelaar erbij. Dat werkt prima, maar vraagt telkens weer aders tussen de punten.
Het alternatief: een impulsrelais
In de meterkast komt een relais dat bij elke puls omschakelt. De schakelaars worden gewone drukknoppen, die allemaal parallel op één stuurdraad zitten.
Bij een trappenhuis of een lange gang is het relais meestal de nettere oplossing.
Voordelen:
- een extra knop bijzetten is een draad aftakken, geen nieuwe kring
- je kunt overal knoppen zetten, ook op tien plekken
- centraal uitschakelen wordt mogelijk, bijvoorbeeld een knop bij de voordeur die alles uitzet
- prettig bij een lange gang, een trappenhuis of een grote woonkamer
Nadeel: het relais tikt hoorbaar en het neemt ruimte in de kast.
De klassieke storing
Een wisselschakeling die soms werkt en soms niet, is vrijwel altijd een slechte verbinding in een van de schakelaars of in een doos ertussen. Bij oudere installaties zijn dat de steekklemmen die niet meer klemmen.
Zie ook stopcontact doet het niet, want de oorzaak is precies dezelfde.
Bij een verbouwing
Bepaal vooraf waar je wilt kunnen schakelen. Een extra schakelpunt is tijdens de ruwbouw een kwestie van een draad meetrekken; achteraf is het hakwerk. Zie wanneer komt de elektricien.
Wanneer bel je een installateur
- Je wilt licht vanaf meerdere plekken kunnen schakelen
- Er ligt niet genoeg draad voor een klassieke schakeling
- De bestaande wisselschakeling doet raar: soms wel, soms niet
Met een impulsrelais is er bijna altijd een oplossing zonder hakken. Offerte aanvragen.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een wissel- en een kruisschakelaar?
Met twee wisselschakelaars bedien je een lamp vanaf twee plekken. Voor elke extra plek komt er een kruisschakelaar tussen.
Kan ik een derde schakelpunt toevoegen zonder te hakken?
Vaak wel, met een impulsrelais in de meterkast en gewone drukknoppen. Een knop bijzetten is dan een draad aftakken.
Mijn wisselschakeling werkt soms wel en soms niet, wat is dat?
Bijna altijd een slechte verbinding in een van de schakelaars of in een doos ertussen, vaak een oude steekklem.
Verder lezen
Kom je er zelf niet uit? Stuur een foto van je meterkast via WhatsApp, dan zeg ik je of het iets is om je zorgen over te maken. Dat kost je niets.
Vragen en reacties
Stel je vraag hieronder. Voor 17:00 op een werkdag gevraagd, dezelfde dag antwoord van Kevin zelf. Geen account nodig, en je e-mailadres komt niet op de site.